De toekomst is postgrowth-by-design of postgrowth-by-disaster, meer opties zijn er niet, zo lijkt het. Maar prof. Peter Bloom van University of Essex schetst in een longread een tussenpositie die het overdenken waard is: postgroei als nieuwe politieke realiteit. De tussenpositie bevat elementen van postgrowth-by-design en postgrowth-by-disaster. Zijn gedachtenexperiment is als volgt.

De groei loopt ten einde

Sinds de Grote Recessie van de jaren ’10 is in vrijwel alle Europese landen de structurele economische groei al gehalveerd (in Nederland nog slechts gemiddeld 1% per jaar, gecorrigeerd voor inflatie; en die groei komt vooral voort door meer gewerkte uren, niet door arbeidsproductiviteitsgroei). Dat kleine beetje groei wordt in de komende jaren steeds meer opgegeten. Door de toenemende kosten van de ecologische ontwrichting die zich met al haar verschrikkingen voltrekt, door de oplopende kosten van de vergrijzing en door achterstallig onderhoud. Politici proberen eerst nog een tijdlang vol te houden dat we de gevaarlijke en achterhaalde beleidsdoelstelling van economische groei, waarmee we nog steeds een groot deel van onze milieuwinst ongedaan maken (de Jevons-paradox), kunnen reanimeren, door te kiezen voor ‘radicale groei’ (wat dat ook moge betekenen).

Kans: echte maatschappelijke problemen oplossen

Maar dat blijkt simpelweg niet mogelijk en lost bovendien grote maatschappelijke problemen niet op, zoals verlies van sociale cohesie, ecologische ontwrichting en toenemende ongelijkheid. Steeds meer politici beginnen in te zien: postgroei is de nieuwe politieke realiteit. En die nieuwe realiteit biedt ook kansen. Kansen om eindelijk de veerkracht van gemeenschappen te versterken, de ongelijkheid aan te pakken en om veel beter voor de aarde te zorgen. Ze beginnen – stilletjes – hun beleidsprioriteiten te verschuiven naar de echte maatschappelijke problemen. Als ze de eerste resultaten boeken van hun nieuwe beleid, beginnen ze hun nieuwe beleidsprioriteiten hardop uit te dragen.

Weerstand

De transitie was niet pijnloos. Veel problemen waren te lang verwaarloosd om snel op te lossen en geld over de balk smijten als anesthesie was niet langer mogelijk. Maar ondertussen was postgroei de weg van het gezonde verstand geworden: beleid gericht op een stabiele in plaats van groeiende economie in combinatie met meer vrije tijd, meer welzijn, meer gezondheid, meer gemeenschappen en een gezondere leefomgeving is toekomstbestendig beleid dat past bij onze Europese waarden. En zo werd postgroei-Europa geboren.

Het gedachtenexperiment bevat het veel realistische elementen. De weerstand zal, zeker in de beginfase, uiteraard groot zijn. Maar hoe lang kan een samenleving zich blijven verzetten tegen de realiteit dat we afstevenen op een postgroeitoekomst, of het nu postgrowth-by-design, postgrowth-by-disaster of postgrowth-as-new-political-reality is?

Tot slot

De link naar de longread van Prof. Bloom vind je hier. Zie ook het boek van Tim Jackson Voorbij de groei met een soortgelijk betoog. Voor meer inspiratie over beleid voor een postgroei-Europa, zie ons nieuwe boek Continent van de Kwaliteit.